
Үзэсгэлэнт хаврын нэгэн өглөө нарны анхны туяа шүүдрийн дуслуудад гялалзаж, өвлийн турш нүцгэрэн зогссон модод ногоон нахиагаа дэлгэж эхлэх үед сургуулийн хашаанд ургадаг өндөр агч модны нэгэн мөчир дээр бяцхан нахиа мэндэлжээ.
Тэр бол Жора байлаа.
Ээж мод нь олон жилийн турш сургуулийн хашаанд ургаж, хавар бүр ногоон навчаар гоёж, зун бүр хүүхдүүдийг халуун нарнаас халхалж, намар бүр алтан шар өнгөөр хашааг чимдэг өтгөн саглагар титэмтэй сайхан мод байв.
Жора ээж модныхоо хамгийн залуу мөчрийн үзүүрт төрсөн учраас өглөө бүр нарны гэрлийг бусдаасаа түрүүлж угтаж, орой бүр тэнгэрийн хаяанд шингэх улаан нарыг хамгийн сүүлд үддэг байлаа.
Эхэндээ тэр ердөө л жижигхэн, зөөлөн ногоон нахиа байсан боловч өдөр хоног өнгөрөх тусам дэлбээгээ тэнийлгэж, таван хошуутай, өргөн сарвуулаг үзэсгэлэнт навч болон өсөж томорчээ.
Түүний эргэн тойронд ах эгч нар нь найган ганхаж, өглөөний салхинд хоорондоо шивнэлдэн, заримдаа нарны гэрлийг булаацалдан хөгжилддөг байв.
“Жора, наашаа хараарай! Тэнгэрт солонго гарчээ!” гэж нэг эгч нь дуудах үед Жора хамаг чадлаараа сунаж, борооны дараах цэнхэр тэнгэрт татсан долоон өнгийн солонгыг бишрэн хардаг байлаа.
Хавар өнгөрч, зун ирэв.
Зуны халуун өдрүүдэд ээж модны мөчрүүд өтгөн ногоон навчаар дүүрч, сургуулийн хашаан дээгүүр томоос том ногоон шүхэр дэлгэсэн мэт болжээ.
Жора ах эгч нарынхаа хамт салхинд найган бүжиглэж, борооны дуслаар нүүрээ угааж, нарны бүлээн илчинд биеэ ээн жаргалтай амьдарч байв.
Харин сургуулийн хашаа зунжингаа нам гүм байлаа.
Хүүхдүүдийн хөл хөдөлгөөн тасарч, савлуур салхинд үл мэдэг ганхан, тоглоомын талбайд хааяа нэг болжмор бууж жиргэхээс өөр чимээ бараг сонсогдохгүй.
Жора тэр нам гүм байдалд дассан байлаа.
Гэтэл нэгэн өглөө сургуулийн хонх жингэнэн дуугарч, удалгүй хашаа хүүхдүүдийн инээд хөөр, гүйлдэх хөлийн чимээгээр дүүрэв.
Зуны амралт дуусаж, хичээлийн шинэ жил эхэлжээ.
Өнгө өнгийн цүнх үүрсэн охид, хөвгүүд хашаанд хөөцөлдөн тоглож, зарим нь бөмбөг өшиглөж, зарим нь модны сүүдэрт суун хоорондоо ярилцана.
Жора урьд өмнө нь ийм олон хүүхэд нэг дор харж байсангүй.
“Ээж ээ, тэд яагаад ингэтлээ инээлдээд байгаа юм бэ?” гэж тэр сониучирхан асуув.
“Тэд найзуудтайгаа уулзсандаа баярлаж байгаа юм, миний хүү. Зунжингаа бие биеэ санаа биз дээ” гэж ээж мод нь мөчрөө зөөлөн найгуулан хариулжээ.
Тэр өдрөөс хойш Жора өглөө бүр хүүхдүүдийг ирэхийг тэсэн ядан хүлээдэг болов.
Ялангуяа хоёр урт гэзэгтэй, улаан цүнх үүрсэн нэгэн бяцхан охин түүнд ихэд таалагддаг байлаа. Охин өглөө бүр сургуулийн хаалгаар орж ирмэгцээ найзууд руугаа гүйж, инээхдээ толгойгоо гэдийлгэн, нүдээ онийлгодог байв.
Заримдаа тэр охин ээж модны сүүдэрт сууж, ном уншдаг байлаа.
Жора охины уншиж буй номын зургуудыг харах гэж мөчрөөсөө аль болох доош тонгойх боловч хэчнээн хичээгээд ч хүрч чаддаггүй байжээ.
“Би ч бас нэг удаа тэдэнтэй хамт тоглож үзэх юмсан” гэж Жора ахдаа шивнэхэд ах нь инээд алдав.
“Бид чинь навч шүү дээ, Жора. Бидний тоглоом бол салхитай бүжиглэх юм.”
Жора ахынхаа үгийг сонсоод хэсэг бодолхийлснээ доор гүйлдэх хүүхдүүдийг дахин харжээ.
Түүнд салхитай бүжиглэх үнэхээр сайхан санагддаг байсан ч хүүхдүүдийн тоглоом бүр ч сонирхолтой байлаа.
Ийнхүү өдрүүд өнгөрсөөр нэг л мэдэхэд зуны халуун нар зөөлөн дулаан илчээр солигдож, өглөө бүр сэрүүн салхи үлээх болжээ.
Өдөр богиносож, нарны илч бууран, оройн тэнгэрт үүлс улам олноороо хөвөх болов.
Нэгэн өглөө Жора өөрийнхөө үзүүрт өчүүхэн шар толбо гарсныг анзаарчээ.
“Ээж ээ! Намайг хараач! Миний өнгө өөрчлөгдөж байна!” гэж тэр баярлан дуу алдав.
Ээж мод нь түүнийг энхрийлэн найгуулж:
“Намар ирж байгаа нь тэр дээ, миний хүү. Удахгүй чи алтан шар өнгөтэй болно” гэж хэлэв.
Жора үүнд ихэд баярлажээ.
Үнэхээр ч хэдхэн хоногийн дараа түүний ногоон өнгө аажмаар бүдгэрч, үзүүрээсээ эхлэн нарны гэрэл шиг шаргалтан, зарим хэсэг нь улбар шар, улаавтар туяатай болж эхлэв.
Ах эгч нар нь ч мөн адил өнгөө сольж, ээж мод бүхэлдээ алтан шар, улаан, улбар шар өнгийн гоёмсог даашинз өмссөн мэт харагдах болжээ.
Сургуулийн хашаанд тоглох хүүхдүүд хүртэл түүнийг анзаарч байв.
“Хараач, ямар гоё мод вэ!” гэж нэгэн охин дуу алдахад Жора баярласандаа салхинд улам хүчтэй найгажээ.
Гэвч намрын өдрүүд үргэлж нарлаг байсангүй.
Нэгэн шөнө хүйтэн бороо орж, салхи модны мөчрүүдийг ширүүн сэгсэрчээ.
Өглөө нь Жора сэрээд эргэн тойрноо хартал хэдэн ах эгч нь алга болсон байлаа.
“Ээж ээ, ах нар хаачсан юм бэ?” гэж тэр гайхан асуув.
“Тэд салхитай хамт явжээ, хүү минь” гэж ээж мод хариулахад гайхсан Жора:
“Хаашаа?” хэмээн асуув.
Ээж мод хэсэг чимээгүй байснаа:
“Навч бүрийн амьдралд мөчрөөсөө салах цаг ирдэг юм. Бид хавар төрж, зун өсөж, намар өнгөө сольдог. Харин салхи ирэхэд зарим нь газарт бууж, зарим нь алс холын газар руу аялдаг даа” гэжээ.
Жора энэ үгийг сонсоод анх удаа сэтгэл нь түгшив.
“Тэгвэл би ч бас явах юм уу?” гэж тэр гунигтайхан асуухад:
“Тийм ээ. Нэг өдөр чи ч бас явах болно” гэж ээж мод аяархан хариулав.
Энэ үгийг сонссон бяцхан навч:
“Гэхдээ… Гэхдээ би явахыг хүсэхгүй байна. Би тантай хамт баймаар байна” хэмээн гомдонгуй дуугарахад ээж мод нь мөчрөө зөөлөн ганхуулж, Жораг энхрийлэн илбэх мэт хөдөлгөн:
“Би мэдэж байна аа, хүү минь. Гэхдээ чи айх хэрэггүй. Чамайг хаашаа ч явсан, миний мөчир дээр өнгөрүүлсэн хавар, зун, намрын өдрүүд чинь чамтай хамт байх болно” гэв.
Жора ээжийнхээ үгийг бүрэн ойлгосонгүй.
Тэр ердөө л мөчрөөсөө салахгүй, ах эгч нартайгаа хамт салхинд найгаж, өглөө бүр хүүхдүүдийн инээдийг сонсож байхыг хүсэж байлаа.
Гэвч намрын салхи өдрөөс өдөрт ширүүссээр байв.
Нэгэн өдөр сургуулийн хашаанд хүүхдүүд тоглож байтал тэнгэрт саарал үүлс хуралдаж, хүчтэй салхи босжээ.
Модны мөчрүүд ийш тийш савлан, хатсан навчнууд хашаан дээгүүр эргэлдэн нисэж эхлэв.
Жора ээж модныхоо мөчрөөс хамаг чадлаараа зуурлаа.
“Ээж ээ! Би айж байна!” гэж тэр хашгирахад ээж мод ч мөн адил:
“Жора, хүү минь…” хэмээн дуу алдав.
Ээж модны үг дуусаж амжаагүй байтал салхи гэнэт хүчтэй үлээж, Жорагийн бяцхан иш мөчрөөсөө тасран салжээ.
“ЭЭЖ ЭЭ!”
Жора айсандаа чангаар уйлав.
Тэр доош унаж байснаа гэнэт дээш өргөгдөж, дахин эргэлдэн, салхины аясаар ийш тийш савлаж эхэллээ.
Ээж мод нь улам холдсоор байв.
Жора доош хартал сургуулийн хашаа, тоглоомын талбай, хүүхдүүдийн өнгө өнгийн цүнх бүгд жижгэрэн харагдана.
“Намайг буцаагаад аваачаач! Би ээж дээрээ очмоор байна!” гэж тэр салхинд хашхирав.
Гэвч салхи түүний үгийг сонссон ч юм шиг, сонсоогүй ч юм шиг улам хурдлан үлээнэ.
Жора байшингийн дээвэр дээгүүр нисэж, нарийхан гудамжаар эргэлдэн, өндөр яндангийн хажуугаар өнгөрөв. Доор нь хүмүүс яаран алхаж, машинууд замаар давхилдан, хаа нэгтээ нохой хуцах чимээ сонсогдоно.
Тэр урьд өмнө нь ийм том ертөнц байдгийг мэддэггүй байжээ.
Нэгэн удаа салхи түүнийг өндөр байшингийн дээвэр дээр бараг буулгах шахсанаа дахин өргөн авч, цэцэрлэгийн дээгүүр нисгэв.
Тэнд улаан, шар, хүрэн өнгийн олон навч агаарт эргэлдэж байлаа.
Зарим нь газарт бууж, зарим нь дахин салхинд өргөгдөн ниснэ.
Жора тэднийг хараад ганцаараа биш гэдгээ мэдсэн ч ээж модоо санасан хэвээр байв.
“Би гэртээ харимаар байна…” гэж тэр аяархан шивнэлээ.
Салхи аажмаар намдаж эхлэв.
Удалгүй Жора намхан цагаан хашаатай, жижигхэн цэцэрлэг бүхий нэгэн байшингийн дээгүүр хөвөн иржээ.
Хашаан дотор сарнайн бут, жижиг чулуун зам, цонхны дэргэд байрлуулсан модон сандал харагдана. Бороо орсны дараах чийглэг хөрснөөс анхилуун үнэр ханхалж, чулуун замын завсраар ургасан ногоон өвсөн дээр усны дуслууд гялалзаж байлаа.
Салхи Жораг зөөлөн эргүүлсээр цэцэрлэгийн чулуун зам дээр буулгав.
Жора хэсэг хөдөлгөөнгүй хэвтжээ.
Түүний эргэн тойронд бүх зүйл танихгүй байлаа.
Ээж модных нь мөчир алга. Ах эгч нарынх нь шивнээ сонсогдохгүй. Өглөө бүр хүүхдүүдийн инээдээр дүүрдэг сургуулийн хашаа ч харагдахгүй.
Тэр алтан шар биеэ чулуун зам дээр дэлгэн хэвтээд чимээгүйхэн уйлж эхлэв.
“Ээж ээ, та хаана байна аа?” гэж тэр дахин дахин асуусан ч хэн ч хариу дуугарсангүй.
Яг тэр үед байшингийн хаалга онгойж, жижигхэн гуталтай хоёр хөл чулуун замаар ойртон иржээ.
Жора айсандаа хөдөлж ч чадсангүй.
“Хөөх! Ямар үзэсгэлэнтэй навч вэ!” гэх танил дуу сонсогдов.
Жора дээш хартал хоёр урт гэзэгтэй, улаан цүнх үүрдэг өнөөх бяцхан охин түүний дэргэд зогсож байлаа.
Тийм ээ! Энэ бол ээж модны сүүдэрт сууж ном уншдаг, өглөө бүр найзуудтайгаа инээлдэн тоглодог тэр охин мөн байв.
Охин доош тонгойж, Жораг хоёр хурууныхаа завсар маш болгоомжтой хавчуулан өргөжээ.
“Ээж ээ! Наашаа ир дээ! Би ямар гоё навч олсныг хараач!” хэмээн чангаар дуудахад байшингаас ээж нь гарч ирэв.
Охины ээж навчийг харан:
“Үнэхээр үзэсгэлэнтэй навч байна шүү. Ямар сайхан өнгөтэй юм бэ!” хэмээн уулга алдахад охин Жораг нарны гэрэл өөд өргөн харлаа.
Түүний алтан шар биеэр нарны туяа нэвт гэрэлтэж, нарийн судлууд нь жижигхэн гол мөрөн шиг салаалан харагдана. Таван хошуутай сарвуулаг хэлбэрийнх нь үзүүрүүд улбар шар өнгөөр туяарч, ирмэг дагуу нь улаавтар хүрээ татжээ.
“Ээж ээ, би энэ навчийг хадгалж, намрын тухай номондоо нэммээр байна” гэхэд ээж нь:
“Бололгүй яах вэ. Гэхдээ эхлээд сайтар хатааж, дараа нь тунгалаг хальсанд бүрвэл удаан хадгалагдана шүү дээ” гэв.
Охин баярлан инээмсэглэж, Жораг хоёр алгандаа нандигнан барьсаар гэртээ орлоо.
Жора дулаахан өрөөнд орж ирээд гайхан эргэн тойрноо ажиглав.
Цонхны дэргэд жижигхэн ширээ, ширээн дээр өнгийн харандаа, зурагтай номууд, хананд хүүхдийн зурсан нар, үүл, цэцэгсийн зургууд өлгөөтэй байлаа.
Охин Жораг цэвэрхэн цаасан дээр болгоомжтой тавиад, дээрээс нь дахин нэг цаас давхарлан, зузаан номын завсар хавчуулжээ.
“Чи энд жаахан амарч байгаарай. Би чамайг хамгийн гоё навч болгоно оо” гэж тэр аяархан хэлэв.
Жора охины үгийг сонсоод гайхжээ.
Өнөө өглөөхөн тэр өөрийгөө ээж модноосоо салж, хэнд ч хэрэггүй болсон гэж бодож байсан билээ.
Гэтэл энэ бяцхан охин түүнийг үзэсгэлэнтэй гэж хэлж, алгандаа болгоомжтой барьж, нандигнан хадгалахыг хүсэж байна.
Охин ээжийнхээ зөвлөснөөр Жораг зузаан номын хуудас дунд хийн таглаж орхив.
Тэнд харанхуй, нам гүм л түүнтэй хамт байв. Хааяа охины ойртон ирж буй чимээ сонсогдох бөгөөд охин номын хавтсыг зөөлөн илэн:
“Түр хүлээгээрэй, навч минь” гэж шивнэх нь сонсогдоно.
Хэдэн өдрийн дараа охин номоо нээж, хавтгай болон хатсан Жораг гаргаж ирэв.
Түүний өнгө бага зэрэг зөөлөрсөн ч алтан шар туяа нь хэвээр байлаа.
Охин ээжийнхээ тусламжтайгаар Жораг зориулалтын тунгалаг хальсны голд байрлуулж, ламинатороор болгоомжтой бүржээ.
Жора одоо хоёр талаасаа тунгалаг, гялалзсан нимгэн бүрхүүлтэй болсон байв.
Охин түүнийг цонхны гэрэлд өргөн хараад:
“Ямар гоё юм бэ! Яг л жижигхэн алтан од шиг!” гэж баярлан дуу алдав.
Дараа нь тэр том зурагтай дэвтрээ нээж, Жораг нэгэн хуудсанд тогтоогоод доор нь өнгийн харандаагаар:
“Миний намрын анхны навч”
гэж бичжээ.
Тэр орой охин дэвтрээ орныхоо дэргэд тавиад унтав.
Харин Жора цонхоор тусах сарны бүдэгхэн гэрэлд хэвтэн, өнгөрсөн өдрүүдээ дурсан бодож байлаа.
Хаврын бүлээн өглөө, анх нээгдсэн ногоон нахиа, зуны халуун нар, ах эгч нарын инээд, салхинд найгах ээж модныхоо мөчир…
Тэр бүхнийг санахад Жорагийн сэтгэл бага зэрэг гунигтай болсон ч удалгүй охины инээмсэглэсэн царай санаанд нь оржээ.
Маргааш өглөө охин түүнийг найзууддаа үзүүлнэ. Магадгүй багшдаа ч харуулж, хаанаас олсноо ярьж өгөх байх.
Тэр одоо салхинд хийсэж, бороонд норохоос айх шаардлагагүй болжээ.
Жора цонхоор харагдах шөнийн тэнгэрийг ажиглан удаан хэвтэв.
Хаа нэгтээ, сургуулийн хашаанд ээж мод нь намрын сэрүүн салхинд мөчрүүдээ найгуулан зогсож байгаа.
Харин хавар болоход тэр дахин ногоон нахиагаа дэлгэнэ.
Жора ээж модныхоо хэлсэн үгийг гэнэт санажээ.
“Чамайг хаашаа ч явсан, миний мөчир дээр өнгөрүүлсэн хавар, зун, намрын өдрүүд чинь чамтай хамт байх болно.”
Тэр үед Жора ээжийнхээ үгийг ойлгоогүй билээ.
Харин одоо ойлгож байлаа.
Тэр ээж модныхоо мөчирт дахин очиж чадахгүй ч тэнд өнгөрүүлсэн аз жаргалтай өдрүүдийг хэн ч түүнээс булааж чадахгүй.
Жора анх удаа ээж модноосоо хол байсан ч тайван нойрсжээ.
Харин маргааш өглөө нь бяцхан охин дэвтрээ нээж, алтан шар навчаа хараад баярлан инээмсэглэв.
“Өглөөний мэнд, миний хөөрхөн навч!”
Жора охины дууг сонсоод сэтгэлдээ инээмсэглэжээ.
Тэр мөчид Жора нэг зүйлийг ойлгов.
Модноос унасан навч бүрийн аялал газарт хүрээд дуусдаггүй ажээ. Зарим навч салхитай хамт алс хол нисэж, зарим нь хөрсөнд шингэн шинэ амьдралыг тэтгэдэг бол зарим нь хэн нэгний сэтгэлд намрын хамгийн нандин дурсамж болон үлддэг юм байна.
Жора тэдний нэг болжээ.
Тэр бол нэгэн бяцхан охины номын хуудсанд үүрд хадгалагдсан, ээж модныхоо алтан шар навч байлаа.